Vayishlach

פרשת וישלח

עס שטייט אין פסוק (ברא' לב:כב) ויקח את שתי נשיו ואת שתי שפחתיו ואת אחד עשר ילדיו, פרעגט רש"י הקדוש דער מדרש רבה'ס א קשיא (בר"ר פ' ע"ו ט'), ודינה היכן היתה? און ענפערט רש"י דעם מדרש'ס תירץ, נתנה בתיבה ונעל בפני', שלא יתן בה עשו עיניו, ולכך נענש יעקב שמנעה מאחיו, און רש"י איז מוסיף "שמא תחזירנו למוטב" (וואס שטייט נישט אין מדרש) , ונפלה ביד שכם. וצ"ע, דקיימא לן די אבות האט מקיים געווען כל התורה כולה עד שלא נתנה, אפילו ביז עירוב תבשילין, א מצוה דרבנן. אויב אזוי, שטעלט זיך די קשיא, ס'איז פאראן די באווסטער הלכה אין שלחן ערוך: (אה"ע סי' ב' סע"ו) לעולם ישתדל אדם לישא בת ת"ח ולהשיא את בתו לת"ח... און עס שטייט ווידער: ואל ישיא את בתו לעם הארץ. דא רעדט מען וועגען עשו הרשע, וואס דער גמרא זאגט וועגען אים: (ב"ב ט"ז:) "אמר ר' יוחנן חמש עברות עבר אותו רשע באותו יום, בא על נערה המאורסה, והרג את הנפש, וכפר בעיקר, וכפר בתחיית המתים, ושט את הבכורה. עשו איז דעמולטס געווען פופצין יאר אלט, ער איז יעצט זיבען און ניינציג יאר אלט. דער וויילע דער ערשטע פערציג יאר זאגט אונז רש"י "עשו הי' צד נשים מתחת יד בעליהן ומענה אותם". ביי פערציק יאר אלט האט ער גענעמען א פאפערין, יהודית, און א בשמת וואס האט מקטיר געווען קטרת לע"ז, און נאך דער דריי און צוואנציג יאר וואס איז געווען פאר א "מרת רוח" פאר יצחק און רבקה'ן זאגט רש"י, "כל מעשיהן הי' להכעיס ולעצבון", ווייל "שהיו עובדות ע"ז", נעמט ער א מחלת, זאגט רש"י "הוסיף רשעה על רשעתו שלא גרש את הראשונות." און איצט זאגט אונז רש"י אז יעקב איז נענש געוורען ווייל ער האט נישט געגעבען זיין טאכטער צו דעם זעלבען עשו'ן וואס איז געווען א רוצח, א עובד ע"ז, און א כופר בעיקר.

דער קשיא ווערט נאך שטארקער ווייל יעקב האט געקויפט די בכורה פון עשו'ן, ער האט איצט א דין פון א כהן, ווייל אין יענער צייט האט דער בכור געטוהן די עבודה. דערפאר האט דינה געהאט א דין פון א בת כהן, אזוי ווי מען געפינט ביי תמר. יהודה האט געזאגט "הוציאוה ותשרף" זאגט רש"י בתו של שם היתה, שהוא כהן, לפיכך דנוה בשריפה. און אין ש"ע די הלכה שטייט (ש"ע אה"ע סי' ב' סע"ח) אז "ע"ה לא ישא כהנת ואם נשא אין זיווגם עולה יפה שתמות היא או הוא מהרה או תקלה תבא ביניהם." שטעלט זיך פאר, אויב איינער וואלט געפרעגט א רב אזא שאלה "צי זאל איך חתנה מאכן מיין טאכטער מיט מיין ברידער? אמת טאקע ער איז א רוצח, א עובד ע"ז, א כופר בעיקר, אבער אחוץ דעם איז ער א זייער פיינער מענטש. וואלט דער רב אים אריינגעלייגט אין שפיטאל מיט אלע די אנדערע קראנקער מענטשין וואס זיינען קראנק אין קאף. אויב מען זעט אז יעקב אבינו גייט הונדרעט פארסענט לויט די הלכה, וואס טאקע איז געווען יעקב אבינו'ס שולד?

ועוד יש להקשות, רש"י איז מוסיף וואס ס'שטייט נישט אין מדרש הנ"ל, "שמא תחזירנו למוטב", נו? אבער שמא לא תחזירנו? ברי ושמא ברי עדיף. ס'איז ברי אז עשו איז א רשע, א רוצח, און אן עע"ז. ס'איז נאר שמא תחזירנו למוטב. אויב אזוי פארוואס איז יע"א נענש געוורען און דווקא דורך דאס "ונפלה ביד שכם"?

ואפשר יש לתירץ לויט דעם וואס עס שטייט אין די גמרא (ב"מ פ"ד). יומא חד הוה קא סחי ר' יוחנן ביררנא חזייה ריש לקיש ושוור לירדנא אבתריה, אמר ליה חילך לאורייתא. אמר ליה שופרך לנשי. א"ל אי הדרת בך יהיבנא לך אחותי דשפירא מינאי. קביל עליה, בעי למיהדר לאתוי מאניה ולא מצי. עכלה"ג. ר' יוחנן האט נישט סתם איבערגעגבען זיין שוועסטער צו א ריש לקיש. ער האט ערשט געבעטען "אי הדרת בך", און געווארטען ביז ער האט געהאט א סימן ברור- בעי למיהדר לאתוי מאניה ולא מצי, אז ריש לקיש האט ערנסט מקבל געווען אויף זיך צו תשובה טוהן. קען מען זאגען בדרך אפשר, אז יע"א טעות כביכול איז נישט ח"ו געווען ווייל ער איז מחויב געווען צו איבערגעבען זיינ'ס א טאכטער פאר אן עשו, א רוצח און א עע"ז. נאר יע"א האט מחלט געווען אז ס'איז נישט שייך אז עשו הרשע זאל תשובה טוהן, און ער האט דערפאר נישט פארגעשלאגען דינה צו עשו'ן. דערפאר רש"י איז מוסיף " שמא תחזירנו למוטב" וויל כל זמן יע"א האט נישט געפרעגט, מען ווייסט נישט שמא יא שמא נישט. אויב ער וואלט יא געפרעגט "אי הדרת בך" און עשו וואלט דאס אפגעזאגט, קען מען זאגען "דמו בראשו". אבער כל זמן וואס מען ווייסען נישט מוז מען טאקא זארגען שמא תחזירנו למוטב. ולכן יש לומר שיע"א טעות איז נאר געווען דאס וואס איז געפעלן אין דיבור וואס ער האט נישט געפרעגט ביי עשו'ן.

רש"י הקדוש פרעגט, ביי אליעזר עבד אברהם, אויפן פסוק "ויאמר אחיה ואמה תשב הנער אתנו וכו". ובתואל היכן היה? לכאורה רש"י האט געדארפט פרעגען דאס קשיא צווי פסוקים פרייער, ווען ס'איז שוין געשטאנן "ומגדנת נתן לאחיה ולאמה". מען האט שוין דעם קשיא, ובתואל היכן היה? קען מען ענטפערן ווען ס'קומט צו אויסטיילן טשאטשקאס עס האט נישט געבאדערט רש"י אז בתואל איז נישט דארטן געווען. אבער ווען מען ריידט וועגן חתנה מאכין א טאכטער דארף מען פרעגען ביי איר טאטע. ולכך נענש ונפלה ביד שכם, דא איוך וויבאלד יע"א האט נישט געפרעגט ווען ער האט געדארפט פרעגען, אזוי האט שכם געטאון און אוועקגעכאפט דינה אהן פרעגען ווי ער געדארפט טוהן.

קען מען זאגען אז די הוראה פון די מעשה איז, א מענטש טאר נישט מאכן דער רבש"ע'ס חשבונות און זאגען יענער איז נישט שייך צו תשובה טוהן. נאר מיר דארפן טוהן אונזער ארבעט און משתדל זיין צו מצטרף זיין אנדערע אידן אין עשיית המצות נישט קוקענדיק וואו יענער שטייט און גייט און וואס פאר א שייכות האט ער. און בזכות אהבת חינם וואס מען נעמט אריין פרעמדער זאל דער באשעפער באווייזען זיין אהבת חינם פאר אונז און שיקן דעם גואל צדק בקרוב.

כ"ק אדמו"ר שליט"א

סעודת רעוא דרעון פר' וישלח תשנ"ז